ในอดีตการเริ่มต้นทำธุรกิจอาจเป็นเรื่องที่ต้องอาศัยทั้งเงินทุน ประสบการณ์ ความรู้ และเครือข่าย จนทำให้ความคิดเล็ก ๆ ของใครหลายคนยังคงอยู่เพียงบนกระดาษหรือในห้องเรียน แต่วันนี้โลกของการเป็นผู้ประกอบการกำลังเปลี่ยนไป เมื่อเทคโนโลยี องค์ความรู้ และโอกาสในการเข้าถึงทรัพยากรเปิดกว้างมากขึ้น ไอเดียเล็ก ๆ ที่เกิดขึ้นในห้องเรียนจึงสามารถถูกนำมาทดลอง พัฒนาเป็นต้นแบบธุรกิจ ต่อยอดเป็นแผนธุรกิจ ไปจนถึงก้าวสู่การจัดตั้งบริษัทและเข้าถึงแหล่งทุนได้จริง
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวกำลังเกิดขึ้นควบคู่กับการออกแบบสภาพแวดล้อมการเรียนรู้รูปแบบใหม่ของคณะบริหารธุรกิจและการบัญชี มหาวิทยาลัยขอนแก่น หรือ KKBS ที่ไม่ได้มองการเรียนรู้ที่จำกัดอยู่ภายในห้องเรียนเท่านั้น หากแต่ต้องการเชื่อมโยงองค์ความรู้ตั้งแต่การจุดประกายความคิด การมองเห็นโอกาส การทดลอง การลงมือทำ การบ่มเพาะ ไปจนถึงการเชื่อมต่อกับโลกธุรกิจจริง ผ่านการขับเคลื่อน “KKBS Startup Ecosystem” ระบบที่ถูกวางขึ้นเพื่อสร้างพื้นที่และโอกาสให้ผู้ประกอบการรุ่นใหม่ได้ “เกิด” จากไอเดีย “เติบโต” ผ่านการลงมือทำและก้าวเข้าสู่โลกธุรกิจอย่างแท้จริง
ภายใต้แนวคิดนี้ KKBS ให้ความสำคัญทั้งกับ “กระบวนการ” และ “พื้นที่” โดยวางกลไกสนับสนุนการพัฒนาผู้ประกอบการตั้งแต่การสร้างและพัฒนาแนวคิด การสร้างต้นแบบ (Prototype) การออกแบบแผนธุรกิจ และการจัดตั้งบริษัท ควบคู่กับการพัฒนาพื้นที่ภายในคณะฯ ให้เป็นแหล่งพบปะ แลกเปลี่ยนความคิดสร้างสรรค์ ทดลองสร้างนวัตกรรม และเรียนรู้การทำธุรกิจร่วมกัน พร้อมเชื่อมโยงผู้เรียนและผู้ประกอบการเข้ากับองค์ความรู้ เทคโนโลยี เครือข่ายทางธุรกิจ นักลงทุน และแหล่งทุนทั้งในประเทศและต่างประเทศ ทั้งหมดนี้คือส่วนหนึ่งของการวางรากฐานสู่เป้าหมาย “Kangsadan Venture Lab : the campus startup playground (Born–Build-Growth)” ศูนย์กลางการสร้างและบ่มเพาะผู้ประกอบการรุ่นใหม่ของมหาวิทยาลัยขอนแก่นและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ บทความพิเศษนี้จะพาผู้อ่านร่วมเปิดมุมมองและทำความเข้าใจกลไก “KKBS Startup Ecosystem” ผ่านแนวคิดของ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พงษ์สุทธิ พื้นแสน คณบดีคณะบริหารธุรกิจและการบัญชี และ ดร.วิตติกา ทางชั้น ผู้จัดการโครงการเครือข่าย TED Fellow เพื่อให้เห็นถึงแนวคิดเบื้องหลังการวางระบบนิเวศผู้ประกอบการ ตลอดจนทิศทางการพัฒนาไปสู่พื้นที่ทดลองธุรกิจของคนรุ่นใหม่
จากห้องเรียน สู่พื้นที่สร้างธุรกิจจริง
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พงษ์สุทธิ พื้นแสน คณบดีคณะบริหารธุรกิจและการบัญชี มหาวิทยาลัยขอนแก่น มองว่า การสร้างผู้ประกอบการในวันนี้ไม่ควรจำกัดอยู่เพียงในห้องเรียน หากต้องเปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่ได้ค้นหาโอกาสจากความสนใจของตนเอง กล้าทดลอง และเรียนรู้จากการลงมือทำจริง ภายใต้ยุทธศาสตร์ด้านนวัตกรรมและการเชื่อมโยงกับภาคอุตสาหกรรม KKBS จึงมุ่งสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเกิดขึ้นของแนวคิดใหม่ ๆ และเปิดโอกาสให้ความคิดเหล่านั้นได้รับการพัฒนาจนมีศักยภาพต่อยอดเป็นธุรกิจ
(ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พงษ์สุทธิ พื้นแสน คณบดีคณะบริหารธุรกิจและการบัญชี)
“หากต้องการทำธุรกิจหรือเป็นผู้ประกอบการสตาร์ทอัพ จะต้องนึกถึง KKBS เป็นแห่งแรก” คือภาพที่คณบดีต้องการเห็นในระยะยาว ไม่ใช่เพียงในฐานะสถานที่สำหรับเริ่มต้นธุรกิจ แต่เป็นพื้นที่ที่คนที่มีความฝันหรือแนวคิดทางธุรกิจสามารถเข้ามาพบปะ แลกเปลี่ยน เรียนรู้ และมองเห็นโอกาสในการพัฒนาความคิดของตนเอง พร้อมได้รับคำแนะนำและการสนับสนุนจากเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง ก่อนก้าวออกไปสู่โลกธุรกิจจริง
“เราอยากให้ที่นี่เป็นพื้นที่ที่คนรุ่นใหม่เข้ามาแล้วรู้สึกว่า ความคิดของเขาสามารถไปต่อได้” แนวคิดดังกล่าวสะท้อนภาพของ KKBS Startup Ecosystem ที่ไม่ได้มองการสร้างผู้ประกอบการเป็นเพียงปลายทางของการเรียนรู้ แต่เป็นกระบวนการที่ต้องอาศัยทั้งพื้นที่ คน ความรู้ และโอกาสมาประกอบกัน เพื่อให้ไอเดียที่เริ่มต้นจากจุดเล็ก ๆ มีโอกาสเติบโตไปสู่ธุรกิจที่สร้างคุณค่าให้กับเศรษฐกิจและสังคมในวงกว้าง
ปลูกฝัง DNA ผู้ประกอบการก่อนเข้ามหาวิทยาลัย
สำหรับ KKBS การสร้างผู้ประกอบการไม่จำเป็นต้องรอให้นักเรียนก้าวเข้าสู่มหาวิทยาลัยเสียก่อน หากแต่สามารถเริ่มต้นได้ตั้งแต่ช่วงมัธยมศึกษา ซึ่งเป็นช่วงเวลาสำคัญของการปลูกฝังความคิดสร้างสรรค์ การมองเห็นโอกาส และความกล้าที่จะทดลองลงมือทำ แนวคิดดังกล่าวนำไปสู่กิจกรรม “Entrepreneurial DNA” ที่ KKBS ดำเนินงานต่อเนื่องเป็นปีที่ 3 โดยมุ่งเปิดพื้นที่ให้นักเรียนได้สัมผัสกระบวนการคิดแบบผู้ประกอบการ และเรียนรู้ว่าความคิดหนึ่งสามารถพัฒนาไปสู่แนวทางการสร้างธุรกิจได้อย่างไร
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พงษ์สุทธิ พื้นแสน อธิบายว่า ในปีนี้ KKBS ยกระดับกิจกรรมผ่านโครงการ “ENTREPRENEURIAL DNA: CODING & AI FOR BUSINESS SMART GEN” จำนวน 4 รอบ เป็นการเปิดโอกาสให้นักเรียนระดับมัธยมศึกษาจากทั่วประเทศนำ Coding และ AI มาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาแนวคิดทางธุรกิจ ไม่ใช่เพียงในฐานะเครื่องมือทางเทคโนโลยี แต่เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการคิด วิเคราะห์ และออกแบบแนวทางแก้ปัญหาทางธุรกิจ
ทีมชนะเลิศจากแต่ละรอบจะผ่านเข้าสู่การแข่งขันนำเสนอแผนธุรกิจในรอบชิงชนะเลิศ เพื่อชิงทุนศึกษาดูงาน ณ ประเทศญี่ปุ่น จำนวน 1 ทีม โดยได้รับการสนับสนุนจากความร่วมมือระหว่าง สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ NIA และบริษัท Udefined Tech Academy โครงการนี้จึงทำหน้าที่มากกว่าการเป็นเวทีแข่งขัน แต่เป็นพื้นที่ให้เยาวชนได้ทดลองคิดและลงมือทำกับโจทย์ทางธุรกิจจริง พร้อมเปิดมุมมองให้เห็นว่าความคิดสร้างสรรค์ เทคโนโลยี และโอกาสทางธุรกิจสามารถนำมาประกอบกันเพื่อสร้างแนวคิดใหม่ ๆ ได้
เมื่อมองในภาพของ KKBS Startup Ecosystem กิจกรรม Entrepreneurial DNA จึงเปรียบเสมือนจุดเริ่มต้นที่พาคนรุ่นใหม่เข้ามาสัมผัสโลกของการเป็นผู้ประกอบการตั้งแต่ก่อนก้าวเข้าสู่มหาวิทยาลัย ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายของ KKBS ที่ต้องการวางเส้นทางการเรียนรู้และบ่มเพาะผู้ประกอบการให้ต่อเนื่องตั้งแต่ระดับมัธยมศึกษา ไปจนถึงการพัฒนาเป็นธุรกิจจริงในอนาคต
KKBS TED Fellow กลไกเชื่อมนักศึกษาสู่แหล่งทุน
อีกหนึ่งกลไกสำคัญของการสร้าง Ecosystem คือการที่ KKBS เข้าร่วมเป็นเครือข่ายร่วมพัฒนาผู้ประกอบการ TED Fellow ทำหน้าที่ค้นหา คัดกรอง บ่มเพาะ และให้คำปรึกษาแก่ผู้ขอรับทุนจากกองทุนพัฒนาผู้ประกอบการเทคโนโลยีและนวัตกรรม (TED Fund) ภายใต้กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ประกอบการรายใหม่ ให้สามารถดำเนินธุรกิจบนฐานขององค์ความรู้ด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรม ที่เป็นตัวเร่งสำคัญในการเพิ่มปริมาณการนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ ก่อให้เกิดความคุ้มค่าในการลงทุน และก่อให้เกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจที่มีความก้าวหน้าและยั่งยืน
(ดร.วิตติกา ทางชั้น ผู้จัดการโครงการเครือข่าย TED Fellow)
ตลอดระยะเวลา 4 ปีที่ผ่านมา ดร.วิตติกา ทางชั้น ผู้จัดการโครงการเครือข่าย TED Fellow ของ KKBS และทีมงาน ได้ดำเนินกิจกรรม Startup Connex และ KKBS Startup Camp อย่างต่อเนื่อง เพื่อเปิดพื้นที่ให้นักศึกษาและผู้ประกอบการรุ่นใหม่ได้ทดลองเดินบนเส้นทางธุรกิจด้วยตนเอง ตั้งแต่การค้นหาและพัฒนาแนวคิด การเขียนแผนธุรกิจ ไปจนถึงการทดลองบริหารบริษัทจำลอง และการเตรียมความพร้อมสำหรับเวทีการแข่งขันเพื่อขอรับทุนจากหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน
“สิ่งสำคัญอีกประการคือการมีที่ปรึกษาและพี่เลี้ยงคอยเดินเคียงข้างในแต่ละช่วงของการพัฒนา เพราะการเปลี่ยนความคิดให้เป็นธุรกิจไม่ได้เกิดขึ้นจากความรู้เพียงอย่างเดียว หากต้องอาศัยคำแนะนำ ประสบการณ์ และเครือข่ายที่จะช่วยให้ผู้ประกอบการมองเห็นทางเลือกและก้าวผ่านโจทย์ที่ซับซ้อนขึ้นตามลำดับ สู่การจัดตั้งบริษัทและเติบโตเป็นธุรกิจที่ยืนได้ด้วยตนเอง” ดร.วิตติกา กล่าวถึงแนวทางการทำงานของ KKBS TED Fellow
ก้าวต่อไปของ KKBS Startup Ecosystem สู่ “Kangsadan Venture Lab”
เมื่อมองภาพรวมของการดำเนินงาน สิ่งที่ KKBS กำลังวางรากฐานจึงไม่ใช่เพียงกิจกรรมที่เกิดขึ้นเป็นส่วน ๆ หากคือระบบสนับสนุนที่เชื่อมต่อเส้นทางการพัฒนาผู้ประกอบการตั้งแต่ระดับมัธยมศึกษา ผ่านการสร้าง Entrepreneurial DNA และการบ่มเพาะแนวคิดในมหาวิทยาลัย สู่การพัฒนาต้นแบบ แผนธุรกิจ การทดลองดำเนินธุรกิจ การจัดตั้งบริษัท ตลอดจนการเชื่อมต่อกับนักลงทุน แหล่งทุน และตลาดจริง โดยแต่ละกลไกทำหน้าที่เกื้อหนุนกันในแต่ละช่วงของการเติบโต ขณะเดียวกัน Startup Ecosystem ยังหมายถึงสภาพแวดล้อมที่เปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่ได้คิด ทดลอง ลงมือทำ และเรียนรู้จากประสบการณ์จริง พร้อมเชื่อมโยงองค์ความรู้ ผู้เชี่ยวชาญ และเครือข่ายจากหลากหลายภาคส่วน ทั้งนักเรียน นักศึกษา นักวิจัย ผู้ประกอบการ ที่ปรึกษา ภาครัฐ ภาคเอกชน นักลงทุน และแหล่งทุน ให้เข้ามาพบปะ แลกเปลี่ยน และร่วมกันสร้างโอกาสใหม่ทางธุรกิจ
ภายใต้ระบบนิเวศดังกล่าว KKBS จึงมุ่งขยับบทบาทจากสถาบันการเรียนการสอนด้านบริหารธุรกิจสู่การเป็น “พื้นที่กลางของผู้ประกอบการ” ที่ทำให้ความรู้ โอกาส และทรัพยากรทางธุรกิจจากหลากหลายภาคส่วนได้เข้ามาพบกันและต่อยอดไปด้วยกัน โดยไม่ได้มองความสำเร็จเพียงจำนวนธุรกิจหรือสตาร์ทอัพที่เกิดขึ้น หากให้ความสำคัญกับการสร้าง “วัฒนธรรมของการเป็นผู้ประกอบการ” ที่หล่อหลอมให้คนรุ่นใหม่กล้าคิด มองเห็นโอกาส กล้าทดลอง และเรียนรู้จากการลงมือทำจริง เพราะการสร้างผู้ประกอบการไม่ได้เริ่มต้นในวันที่มีบริษัท หากเริ่มตั้งแต่วันที่ใครคนหนึ่งมองเห็นปัญหา ตั้งคำถาม และเชื่อว่าความคิดของตนเองสามารถพัฒนาไปสู่สิ่งที่มีคุณค่าได้
ด้วยเหตุนี้ “Kangsadan Venture Lab” จึงเป็นจุดหมายปลายทางของระบบนิเวศที่ทำให้ความคิดสามารถเติบโตจากจุดเริ่มต้นไปสู่โลกธุรกิจจริง แม้เส้นทางดังกล่าวต้องอาศัยทั้งเวลา ผู้คน องค์ความรู้ เครือข่าย และความร่วมมือจากหลายภาคส่วน แต่ทุกก้าวที่เกิดขึ้นล้วนมีความหมาย ตั้งแต่ไอเดียเล็ก ๆ ในห้องเรียน การทดลองสร้างต้นแบบ ไปจนถึงการพัฒนาเป็นธุรกิจที่มีศักยภาพและเติบโตในโลกธุรกิจจริง
เรื่อง: จิตตานันท์ กวนชัยภูมิ
เรียบเรียง: บรรพต พิลาพันธ์
ภาพ: บรรพต พิลาพันธ์, วรัญญู ดอนเหนือ, KKBS TED Fellow